AMD brengt Ryzen 7 9850X3D uit met hogere klok en dezelfde 3D-cache

Wat is er veranderd

Eén ding, en dat is de kloksnelheid.

De 9850X3D houdt dezelfde acht kernen en dezelfde 96MB 3D V-Cache als zijn voorganger. Wat AMD heeft aangepast is de boostfrequentie: van 5,2 naar 5,6 GHz. Dat is de hele wijziging.

Omdat de cache identiek is, blijft het voordeel dat deze serie in spellen heeft precies gelijk. De extra kloksnelheid merk je vooral in taken die niet in die cache passen, en dat zijn er in games minder dan je zou denken.

Ook het verbruik en de socket blijven hetzelfde. Dat betekent dat elk AM5-bord dat de 9800X3D aankon, deze processor ook aankan, mits de bios bijgewerkt is.

Waarom cache belangrijker is dan kloksnelheid

In spellen wint korte afstand het van rauwe snelheid.

Een processor haalt zijn gegevens uit het werkgeheugen, en dat kost tijd. Cache is een klein, extreem snel geheugen dat direct op de processor zit; wat daarin past, hoeft die reis niet te maken.

Spellen zijn hier bijzonder gevoelig voor. Ze vragen steeds dezelfde gegevens opnieuw op, en dat patroon past goed in een grote cache. Daarom levert het stapelen van extra cache in games meer op dan een paar honderd megahertz erbij.

Dat verklaart ook waarom de winst per titel zo verschilt. Simulatiespellen met veel eenheden profiteren enorm; lineaire shooters die vooral op de videokaart leunen merken er weinig van.

Wat wij gemeten hebben

Beide processors op dezelfde bank, drie keer per test.

We hebben allebei de processors in dezelfde machine gezet: hetzelfde moederbord, hetzelfde geheugen op DDR5-6000 CL30, dezelfde videokaart en dezelfde driverversie. Alleen de processor wisselde.

Elke test draaiden we drie keer, met de middelste uitkomst als resultaat. Dat vangt de uitschieters op die ontstaan doordat Windows net op dat moment iets op de achtergrond doet.

• In acht van de tien titels bleef het verschil onder de vijf frames per seconde.
• In twee titels liep het op tot elf frames, allebei op 1080p met een kaart uit de hoogste klasse.
• Op 1440p verdween dat verschil vrijwel geheel, omdat de videokaart daar de beperkende factor is.
• In de laagste één procent van de frametijden zagen we geen betekenisvol verschil.
• Het verbruik onder volle belasting lag binnen vijf watt van elkaar.

Is de meerprijs het waard

Dat hangt volledig af van waar je nu vandaan komt.

Zit je op een 9800X3D, dan is dit geen upgrade. Je betaalt een paar honderd euro voor een verschil dat je in de praktijk niet ziet, tenzij je op 1080p speelt met een kaart uit de hoogste klasse en een monitor die die frames ook echt toont.

Bouw je nieuw, dan is het een andere afweging. Staat het prijsverschil onder de vijftig euro, dan kun je de nieuwste nemen; er is geen nadeel aan. Staat het erboven, dan levert datzelfde geld in je videokaart of je geheugen meer op.

Kom je van een processor van vier jaar of ouder, dan is het verschil hoe dan ook groot. In dat geval is de keuze tussen deze twee modellen ondergeschikt aan de keuze om überhaupt over te stappen.

Voor wie hij wel bedoeld is

Er is een groep die er echt iets aan heeft.

Speel je competitief op 1080p met een monitor van 240 Hz of hoger, dan is de processor daar wél de beperkende factor. In dat geval leveren die extra frames iets op, want je scherm kan ze tonen.

Draai je naast het spelen ook een stream, een browser met veel tabbladen en een spraakprogramma, dan helpt de hogere klok bij alles wat buiten de cache valt. Dat is een smallere doelgroep dan de marketing suggereert, maar hij bestaat.

Voor alle anderen geldt dat de 9800X3D op dit moment de verstandigere koop is, simpelweg omdat hij hetzelfde doet voor minder geld.

Wat je erbij nodig hebt

Bord, geheugen en koeling in het kort.

Een X3D-processor stelt geen bijzondere eisen, maar er zijn drie punten waar het bij een nieuwe build vaak misgaat. Alle drie zijn ze vooraf te controleren.

• Moederbord. Elk AM5-bord werkt, mits de bios recent genoeg is. Kijk op de site van je bordfabrikant welke versie minimaal nodig is.
• Geheugen. DDR5-6000 met CL30 is op AM5 het punt waar prijs en prestatie het gunstigst uitkomen. Sneller levert in de praktijk niets meer op.
• Koeling. Een stevige luchtkoeler volstaat; waterkoeling is hier geen voorwaarde. De X3D-serie is juist zuiniger dan de gewone modellen.
• Voeding. Reken op 120 watt voor de processor zelf en laat je videokaart bepalen hoe zwaar je voeding moet zijn.

Wanneer je moet kopen

Nieuwe modellen zijn de eerste weken het duurst.

De prijs van een net uitgebrachte processor ligt de eerste weken bijna altijd boven de adviesprijs, simpelweg omdat de vraag hoger is dan de voorraad. Na vier tot zes weken zakt dat naar een normaal niveau.

Tegelijk zakt de prijs van de vorige generatie. Dat is het moment waarop de 9800X3D interessant wordt: dezelfde prestaties in games, tegen een prijs die dan vaak honderd euro lager ligt.

Heb je geen haast, dan is wachten tot beide prijzen zijn uitgekristalliseerd de verstandigste zet. Wij volgen allebei de modellen, dus een prijsalert doet dat werk voor je.

Waarom de winst per titel zo verschilt

Het hangt af van hoe een spel met geheugen omgaat.

In onze metingen liep het verschil tussen de twee processors uiteen van nul tot elf frames. Dat is een grote spreiding voor twee chips die op papier bijna identiek zijn, en de verklaring zit in hoe verschillende spellen hun gegevens opvragen.

Simulatiespellen en strategietitels houden voortdurend de status bij van honderden of duizenden eenheden. Die gegevens zijn klein maar worden constant opnieuw geraadpleegd, en dat past precies in wat cache goed doet. Daar zie je de grootste winst, en daar telt de extra kloksnelheid nauwelijks mee.

Lineaire shooters werken anders. Die leunen zwaar op de videokaart voor het tekenwerk en vragen de processor vooral om invoer te verwerken en fysica te berekenen. Dat is werk dat in korte, intensieve stukjes komt, en daar helpt een hogere klok wel degelijk.

Open werelden zitten ertussenin. Ze laden voortdurend nieuwe gebieden in, wat het geheugen belast, maar rekenen ook veel door. Precies daar zagen wij het grootste verschil tussen de twee modellen, en niet toevallig zijn dat de titels waar mensen over klagen als hun machine hapert.

Wat de cijfers niet vertellen

Een gemiddelde verbergt precies wat je voelt.

Vrijwel elke vergelijking die je online vindt, geeft het gemiddelde aantal frames per seconde. Dat cijfer is makkelijk te meten en makkelijk te vergelijken, maar het zegt weinig over hoe een machine aanvoelt tijdens het spelen.

Wat je wél voelt zijn de uitschieters naar beneden: de momenten waarop een frame ineens drie keer zo lang duurt als de vorige. Die haperingen merk je onmiddellijk, ook al drukken ze het gemiddelde nauwelijks. Daarom kijken wij naar de laagste één procent van de frametijden en wegen we dat cijfer zwaarder.

Op dat punt zagen we tussen deze twee processors geen betekenisvol verschil. Beide leveren een vlak verloop zonder pieken, en dat is precies wat de X3D-serie sterk maakt. De extra kloksnelheid tilt het gemiddelde iets op maar verandert niets aan de vlakheid.

Hoe lang gaat AM5 nog mee

Een socket die al meerdere generaties draagt.

AMD heeft toegezegd AM5 langer te ondersteunen dan gebruikelijk in deze markt. Dat is een reëel argument bij een nieuwe build: een bord dat je nu koopt, kan waarschijnlijk nog minstens één processorgeneratie verder mee.

Bij de vorige socket, AM4, pakte die belofte goed uit. Mensen die in het eerste jaar een instapbord kochten, konden er jaren later nog een processor uit de laatste generatie in zetten, vaak alleen met een bios-update. Dat scheelde honderden euro's aan bord en geheugen.

Praktisch gezien betekent dat het volgende: koop nu geen duur bord met het idee dat je later toch alles vervangt, maar ook geen bord met de goedkoopste voedingsfase als je van plan bent er over drie jaar een zwaardere processor in te zetten. Een degelijk middenklassebord is hier de verstandigste keuze.

Wat je processor verder bepaalt

Meer dan alleen frames per seconde.

In discussies over processors gaat het bijna altijd over het aantal frames in spellen. Dat is één maat, en niet eens de maat waar je in het dagelijks gebruik het meest van merkt.

Een processor bepaalt ook hoe snel je machine opstart, hoe vlot programma's openen en hoe soepel het blijft als je tussen taken wisselt. Op dat vlak liggen moderne processors dicht bij elkaar, en zul je tussen deze twee modellen geen verschil merken.

Waar het wel uitmaakt is bij werk dat alle kernen tegelijk belast: video exporteren, code compileren, grote bestanden inpakken. Daar telt het aantal kernen zwaarder dan de cache, en daar is een achtcorer met hoge klok in het voordeel.

Speel je vooral en doe je daarnaast normaal computerwerk, dan is de keuze tussen deze twee modellen puur een prijsafweging. Zit er zwaar meerkernwerk in je week, dan is een model met meer kernen een betere besteding dan een X3D met een hogere klok.

Koeling en temperaturen in de praktijk

Hoge cijfers die geen probleem zijn.

X3D-processors lopen onder belasting warm aan, en dat schrikt mensen af die gewend zijn aan oudere generaties. Waarden rond de tachtig graden zijn hier normaal en volledig binnen ontwerp.

Wat wel telt is of de temperatuur stabiel blijft. Loopt hij binnen seconden naar de limiet en schakelt de processor terug, dan zit je koeler niet goed gemonteerd of is de behuizing te dicht. Een goede luchtkoeler houdt deze chip probleemloos onder controle.

Wil je het stiller, dan is ondervolten met Curve Optimizer effectiever dan een duurdere koeler. Een negatieve curve van rond de twintig levert vaak vijf tot tien graden lagere temperaturen op bij gelijke prestaties.